DE KANS OP EEN VACCIN TEGEN HET CORONAVIRUS

De kans op een vaccin tegen het Coronavirus

Een vaccin is geen eenvoudige zaak. Op dit moment schijnen ergens tussen de 70 en 100 vaccins in ontwikkeling te zijn. Dat lijkt heel veel, het is echter geen enkele garantie dat het lukt om op korte termijn een vaccin te ontwikkelen. Men moet hierbij goed bedenken hoe de (Amerikaanse) farmaceutische industrie werkt. Met een epidemie, zoals veroorzaakt door het Coronavirus, zijn miljarden te verdienen. Door de haast worden tal van veiligheidsprotocollen verwaarloosd of vergeten. Daar dwars tussendoor marcheert President Trump die links en rechts enorme bedragen toezegt voor vaccins en geneesmiddelen die vaak nog niet eens bedacht zijn. Geld is wat Amerika drijft, salarissen van $600 miljoen dollar per jaar voor een CEO zijn geen uitzondering.

Technisch gesproken, als het lukt, is het op zijn minst een zaak van 18 tot 24 maanden. Dan moet het nog op zeer grote schaal geproduceerd worden. Ook dat kost tijd. Ik ben geen viroloog, maar wel wetenschapper, dat betekent dat ik wel degelijk weet hoe zo’n proces in elkaar zit. De ontwikkeling van een vaccin bestaat in het algemeen uit 6 stappen:

- Onderzoeksfase

- Preklinische fase

- Klinische fase

- Goedkeuring en registratie

- Fabricage

- Kwaliteitscontrole

Onderzoeksfase

In deze fase wordt het basis laboratoriumonderzoek uitgevoerd. Hier wordt gekeken naar de antigenen die een rol zouden kunnen spelen bij het verzwakken of vernietigen van een ziekte. Deze fase duurt vaak 2 tot 4 jaar.

Preklinische fase

In deze fase onderzoekt en screent men stoffen op de biologische activiteit van interesse. Dierstudies (muizen, apen) kunnen hier ook voorkomen. Veel kandidaat-vaccins vallen in deze fase af omdat ze geen immuniteits reactie opwekken. Deze fase duurt meestal zo’n 1 tot 2 jaar.

Klinische fase

Hier vindt de eerste poging plaats om te zien of het kandidaat-vaccin werkt en veilig is. Het gaat hier als regel om een  groep van 20 tot 80 vrijwilligers. Deze fase kan enkele maanden duren, maar vooral voor wat de werking betreft ook langer. Deze fase wordt gevolgd door een grotere test met enkele honderden vrijwilligers. Sommigen van deze groep behoren tot de categorie die besmet zou kunnen raken met het oorspronkelijke virus. De test houdt ook in dat placebo’s worden gebruikt. Het doel van de test is om de veiligheid, de immuniteit, de noodzakelijke doses en het schema van vaccinatie te bepalen. Succesvolle kandidaat-vaccins worden verder getest in een derde test. Deze test kan duizenden mensen inhouden, de test gebeurt volledig anoniem en men gebruikt ook placebo’s zoals zoutoplossingen of andere vaccins. Men gaat er van uit dat deze test minsten 60.000 mensen moet omvatten, de helft met het vaccin en de andere helft met een placebo. Ook de efficiëncy van het vaccin komt aan de orde. Kortom, deze gehele testfase is een zaak van jaren.

Goedkeuring en registratie

Na een succesvolle laatste test moet de ontwikkelaar vergunning en regsitratie aanvragen,. In Amerika is dat bij de FDA (Food and Drug Administration). De FDA zal de zaak onderzoeken en, indien alles klopt, de vergunningen verlenen en toestemming tot productie verlenen. De FDA blijft toezicht op het geheel houden en kan eventueel zelf nieuwe testen laten uitvoeren.

Fabricage

Pas als alles rond is mag met de productie van het vaccin begonnen worden. Microsoft miljardair Bill Gates heeft belooft dat hij zeven fabrieken voor de productie van een werkbaar vaccin zal bouwen.³⁸

Kwaliteitscontrole

In Amerika is het vooral de FDA en het CDC dat met behulp van VAERS (Vaccine Adverse Event Reporting System) de kwaliteitscontrole op vaccins onderhoud. In Nederland is dat het RIVM. Het VAERS systeem heeft sinds haar oprichting diverse malen onregelmatigheden bij vaccins ontdekt. Zo ontdekte men darmproblemen als gevolg van vaccinatie met een rotavirus vaccin en ook neurologische en ingewandproblemen bij vaccinatie met een gele koorts vaccin.

De geschiedenis leert ons dat het uitermate moeilijk is om een vaccin in korte tijd te maken. Tot nu toe is er nooit een vaccin geweest dat binnen twee jaar op de markt was, meestal duurde het tientallen jaren. Na meer dan 40 jaar onderzoek en massa’s geld is er tot op vandaag geen vaccin tegen HIV, een ziekte die miljoenen mensen het leven kostte en nog steeds kost. Ook tegen Dengue koorts, een veel voorkomende ziekte in tropische landen, bestaat nog steeds geen vaccin. Wie weet nog wat het Zika virus was? Met dit virus besmette vrouwen in verwachting kregen mismaakte kinderen. Enkele jaren geleden brak deze ziekte op grote schaal uit in de tropische landen van Amerika. Het virus werd al in 1947 ontdekt bij apen in het Afrikaanse Uganda. Nog steeds is er geen vaccin, naar verwachting zal dat nog minstens 10 jaar duren. Er zijn echter wel enkele vaccins in onderzoek. Tegen Ebola bestaat sinds kort een vaccin, het heeft 40 jaar geduurd voor het er was. Ook tegen Malaria, een eeuwenoude ziekte, bestaat nog steeds geen goed vaccin. Als we kijken naar de corona verwante ziekten zoals SARS en MERS dan ziet het er ook slecht uit. Tegen geen van de twee ziekten bestaat een vaccin. Dat zijn de feiten, dat wil niet zeggen dat wonderen de wereld uit zijn, de Spaanse griep verdween in 1920 ook zo maar.

Conclusie

Uit het bovenstaande blijkt heel duidelijk dat het ontwikkelen van een goed-werkend en veilig vaccin iets is dat jaren kost. Verkorten van de periode gaat als regel ten koste van werking en veiligheid. Hoe moeilijk het is moge blijken uit het feit dat het tot nu toe niet gelukt, na jaren van onderzoek, is om voor enig Coronavirus (m.n. SARS en MERS) een vaccin te ontwikkelen. Voor het gewone griepvirus is er al lang een vaccin. Ondanks alle moeite en bergen met geld dekt dit vaccin slechts 57% van onze bevolking en het werkt slechts 24 weken. Dit geeft ook weer hoe gevaarlijk het is om nu, met de kennis van vandaag, naar groepsimmuniteit te streven. Het zou wel eens een schijn-immuniteit kunnen zijn en dat maakt de zaak alleen maar erger. We hebben geen andere keus dan met het worst-case-scenario rekening te houden en dat betekent dat het waarschijnlijk minstens 2 jaar zal duren voor er een enigszins werkend vaccin beschikbaar zal zijn.

Dirk J. Barreveld

Tilburg, 19-05-2020